کسی نظرکرده ی آسمان نیست

مان کسی نظرکردۀ آسمان نیست، که برای اولین بار در سال 1961 منتشر شد، روایتی تأثیرگذار است که از آثار جنگ‌محور رمارک فاصله می‌گیرد و به تراژدی شخصی، اضطراب وجودی و نیروی شفابخش عشق می‌پردازد. این رمان که در پس‌زمینۀ اروپای پس از جنگ جهانی اول روایت می‌شود، داستان عشق تراژیک لیلیان، زنی جوان و مبتلا به بیماری لاعلاج، و کلرفایت، راننده حرفه‌ای مسابقات اتومبیل‌رانی، را به تصویر می‌کشد. این تضاد میان شادابی و شکنندگی، محور اصلی موضوعات گذرای زندگی و اجتناب‌ناپذیری مرگ را برجسته می‌کند.

اهمیت این کتاب در تصویرسازی ظریف آن از عشق به‌عنوان پناهگاه و در‌عین‌حال عذابی گریزناپذیر نهفته است. اریش ماریا رِمارک در این رمان، تسلط خود را در بازنمایی و بازنوازی حقایقی جهان‌شمول - گذر زمان، جست‌و‌‌جوی معنا و تنش ذاتی میان امید و ناامیدی – به رخ می‌کشد. مسیر شخصیت‌ها، درونیاتشان، رویارویی با ترس‌ها و تنهایی‌ها و البته تکنیک روایی نویسنده باعث می‌شود کتاب‌خوانان ارتباطی عمیق با شخصیت‌ها و داستان برقرار کنند. ارتباطی که پس از گذرِ دهه‌ها، هنوز زنده و مرتبط باقی مانده است.

خلاصه کتاب:

کسی نظرکردۀ آسمان نیست با ملاقات کلرفایت و لیلیان در آسایشگاهی در سوئیس آغاز می‌شود، جایی که لیلیان به دلیل ابتلا به بیماری سل تحت‌درمان است. برخلاف دیگر بیماران که به شرایط خود تن داده‌اند، لیلیان مشتاق آزادی و زندگی خارج از محدودیت‌های بیماری است. کلرفایت، که به مقاومت و زیبایی او جذب شده، او را به سفری دور سراسر اروپا می‌برد. ماجراجویی‌های آن‌ها - پر از شور و شادی‌های زودگذر - برای لیلیان و کلرفایت به مثابه پناهی از مرگ قریب‌الوقوع و افسردگی وجودی است.

این رابطه بی‌تنش نیست؛ به‌ویژه وقتی سایۀ مرگ سنگین‌تر و سیاه‌تر از پیش بر سرِ شخصیت‌های اصلی داستان می‌افتد. لیلیان، درحال فرار از قطعیت، و کلرفایت، روگردان از واقعیتی غریب‌الوقوع. شکنندگی روابط انسانی، تأثیر عشق بر واقع‌نگری و تمام چیزهایی که ما نه می‌توانیم پیش‌بینی کنیم و نه مهاری بر آن‌ها داریم.

با وخامت وضعیت جسمانی لیلیان، در پس هر صفحه، می‌دانیم که بحرانی درحال شکل‌گیری است. می‌دانیم که هر لحظه ممکن است ضربۀ نهایی زده شود، اما آنچه رِمارک را با دیگر نویسندگان متمایز می‌کند، نه در چیدمانِ رخدادها در روایت، بلکه در نگاه انسان‌مدارِ او و اشاره‌های هوشمندانه‌اش به بی‌ثباتیِ جهان و زندگی و انسان است.