کتاب باغبان شب افق

در رمان باغبان شب از قتل، خون و کشتار خبری نیست. فضای آن تاریک، مبهم و وهم‌آلود است. پر از تعلیق و سایه و صداهای شبانه، باغی که زنده است و رازی که هر لحظه نفس را بند می‌آورد. با خواندن هر صفحه‌ از کتاب، کم‌کم، ترس را با حس ناامنی، دودلی و تردید در ذهن احساس می‌کنید و درعین‌حال که ترسیده‌اید، خوشحال خواهید بود که لذت خواندن یک رمان خاص را به خودتان هدیه داده‌اید.

ترکیبی کم‌نظیر از ترس، فانتزی و واقع‌گرایی

باغبان شب نوشته‌ی جاناتان آکسیِر یکی از موفق‌ترین رمان‌های فانتزی-گوتیک نوجوانان در دهه‌ی اخیر است که نشر افق با ترجمه‌ی ثمین نبی‌پور در مجموعه‌ی فانتزی سیاه منتشر کرده.

جاناتان آکسیِر مدرس داستان‌نویسی خلاق و ادبیات کودک است و به گفته‎ی خودش برای بچه‌های عجیب‌وغریب داستان‌های عجیب‌وغریب می‌نویسد.

این کتاب که در فهرست پرفروش‌های نیویورک تایمز قرار گرفته، برگزیده‌ی وب‌سایت آمازون (2014) و برگزیده‌ی انجمن کتابخانه‌های آمریکا (2015) بوده، و با ترکیبی از وحشت، داستان‌سرایی کلاسیک و درون‌مایه‌های اخلاقی توجه نوجوانان، والدین و معلمان جلب کرده است.

چرا باغبان شب داستانی متفاوت است؟

باغبان شب رمانی ترسناک در ژانر فانتزی سیاه است. ماجرای آن در قرن نوزدهم، در یک عمارت قدیمی و مرموز در انگلستان رخ می‌دهد. البته، فقط یک داستان ترسناک هم نیست؛ این کتاب درباره‌ی آرزوها و بهای آن‌ها، قدرت قصه‌گویی و دلبستگی‌های خانوادگی است. جاناتان آکسیِر با الهام از ادبیات گوتیک قرن نوزدهم و نویسندگانی چون ادگار آلن پو، هنری جیمز و چارلز دیکنز فضایی وهم‌آلود خلق کرده و از زندگی خواهر و برادری یتیم و آواره می‌گوید که برای کار کردن راهی این عمارت می‌شوند تا خرج زندگی‌شان را تأمین کنند. بی آنکه بدانند پا به دلِ یک جنگل پرراز گذشته‌اند؛ درختِ عجیب وسط خانه شب‌ها انگار گَرد ترس به همه‌جا می‌پاشد؛ هِستِر کِتِل رازهایی می‌داند که نباید به زبان بیاورد.

باغبان شب کتابی است که ماجراجویی، وفاداری، قصه‌گویی و هیجان را همه یک‌جا دارد. روایت جاناتان آکسیر، فراز و فرودهایش، سرنخ‌های کوچکی که جابه‌جا داده شده، شخصیت‌‌پردازی و توصیف‌ها از نقاطِ قوت رمان باغبان شب است. قصد نویسنده روایتی ترکیبی از تاریخ عصر ویکتوریایی و داستان‌های معروفی مانند اسلیپی هالو است. او از تعریف کردن قصه‌ای درباره‌ی سختی کشیدن بچه‌ها، خلق فضایی ترسناک و البته، درست کردنِ موجودی که نه آدم است و نه گیاه، ترسی ندارد.

مالی می‌داند این خانه امن نیست، اما چون جای دیگری برای رفتن ندارد و برادرش هم ضعیف است، انتخاب می‌کند که همان‌جا بمانند. یا آقای ویندزور که در کودکی پدر و مادرش در آنجا به قتل رسیده‌اند، می‌داند چاره‌ای نیست جز بازگشت به همان خانه برای گذران زندگی.

ایده‌های جاناتان آکسیر برای نوشتن از کجا آمده‌اند؟

جاناتان آکسیر برای نوشتن کتاب باغبان شب از داستان باغ مخفی نوشته‌ی فرنسیس هاجسن برنت ایده گرفته است. ماجرای فرار خانواده‎‌ها از ایرلند در زمان قحطی بزرگ این کشور یا سفر دریایی آن‌ها و غرق شدن کشتی هم بر اساس ماجرای واقعی این رخداد است. البته، با این تغییر که کشتی‌هایی از این دست بیشتر به مقصد آمریکا حرکت می‌کردند و بیشترشان هم در مسیر غرق می‌شدند یا ملوان‌ها کشتی را همراه با پناهجویان به حال خود رها می‌کردند. این کشتی‌ها به تابوت‌های دریایی در تاریخ معروف شده‌اند و گفته می‌شود از هر پنج مسافر آن‌ها، فقط یک نفر جان سالم به در می‌برده.

نکته‌ی دیگر اینکه، در دوره‌ی ویکتوریایی، بسیاری از دانشمندان باور داشتند که همه‌چیز باید فقط با علم و عقل توضیح داده شود و هر چیزی که به جادو، ماوراء یا خرافه ربط دارد باید کنار گذاشته شود. شخصیت دکتر کراوچ در کتاب نماینده‌ی همین طرز فکر است.

ترس به‌مثابه‌ی استعاره در رمان باغبان شب

جاناتان آکسیر در پایان کتاب باغبان شب گفته از نویسنده‌هایی مانند سر آرتور کانن دویل و هنری جیمز که به نام گوست‌هانتر یا شکارچی روح هم شناخته می‌شدند، الهام گرفته با انگیزه‌ی نوشتن یک قصه‌ی پر ارواح. بااین‌حال، ترس در این رمان صرفاً برای هیجان نیست؛ بلکه نمادی از فقر، استثمار، اندوه و انتخاب‌های نادرست بزرگسالان است. باغبان شب نمونه‌ای از وحشت بدون خشونت است که هوشمندانه نوشته شده.

چه کسانی از خواندن رمان باغبان شب لذت می‌برند؟

• نوجوانان 12 تا 16 سال به‌ویژه آن‌هایی که داستان‌ ترسناک دوست دارند
• پدرها و مادرهایی که می‌خواهند با فرزندشان مطالعه کنند
• معلم‌های ادبیات یا تسهیلگرهایی که کارگاه‌های کتاب‌خوانی برگزار می‌کنند
• دانشجوهای رشته‌ی ادبیات و پژوهشگرهایی که درباره‌ی نماد، استعاره و ژانر گوتیک مطالعه می‌کنند