کتاب مجموعه چهارگانه ی فونکه جلد 1 سیاه قلب افق

اگر می‌توانستی تنها با خواندن یک جمله، شخصیتی از کتاب را زنده کنی، آیا این کار را می‌کردی؟

کورنلیا فونکه هرگز فکرش را نمی‌کرد که فانتزی‌اش درباره‌ی زنده شدن شخصیت‌های کتاب و رفت‌وآمدشان به دنیای ما و ورود آدم‌ها به دنیای جوهری کتاب برای بقیه هم جذابیت داشته باشد تا اینکه رمان سیاه‌قلب را نوشت.

سیاه‌قلب شروع مسیری پرماجرا برای مِگی و پدرش، قهرمان‌های اصلی چهارگانه‌ی فونکه است. این نویسنده‌ی خیال‌پرداز آلمانی با ظرافتی شگفت‌انگیز و خلاقیتی بی‌پایان، جهانی جدید را در این رمان خلق می‌کند و با جادوی کلمه و صدا مرز خیال و واقعیت را از بین می‌برد. مگی نمی‌داند خودش و پدرش توانایی هیجان‌انگیز و دردسرسازی دارند و وقتی کتابی را با صدای بلند بخوانند، شخصیت‌های آن زنده می‌شوند و به جهان واقعی قدم می‌گذارند. جادویی که باعث می‌شود این پدر و دختر به جهان جوهری وارد شوند؛ دوستانی جوهری پیدا کنند، با دشمنان جوهری دست‌وپنجه نرم کنند، عاشق شوند، گریه کنند، بجنگند و گاهی شکست بخورند.

دنیای جوهر؛ وقتی واژه‌ها جان می‌گیرند

کورنلیا فونکه در رمان سیاه‌قلب و دنباله‌هایش (سیاه‌خون، سیاه‌مرگ و رنگ انتقام) نشان می‌دهد که کتاب‌ها می‌توانند زنده باشند و خواندن عملی خطرناک اما نجات‌بخش است. در این جهان، خواندن یک عمل ذهنی نیست. کلمات از صفحه بیرون می‌آیند، هویت و شخصیت پیدا می‌کنند، می‌جنگند و دوست می‌شوند. مو، پدر مگی، زبانی دارد که جادو را بیدار می‌کند. این موهبت، طلسمی وارونه دارد: به همان اندازه که چیزی یا کسی از کتاب‌ها بیرون می‌آید، چیزی یا کسی هم به درون کتاب‌ها فرو می‌رود. این تبادلِ مرموز میان جهان‌ جوهری و واقعی است که ستون اصلی ماجراهای چهارگانه را می‌سازد.

مگی چگونه از جادو

در کتاب اول از چهارگانه‌ی فونکه، مگی دختری کنجکاو است که عاشق کتاب است، اما کم‌کم متوجه می‌شود که خودش هم جادوی پدر را دارد. در سیاه‌قلب او هنوز شاگرد است؛ در سیاه‌خون پا به دنیای جوهر می‌گذارد؛ در سیاه‌مرگ با مرگ و مسئولیت روبه‌رو می‌شود؛ و در رنگ انتقام دیگر زنی بالغ است که میان قدرت و بخشش، نوشتن و فراموشی در نوسان است. فونکه در این مسیر رشد، تصویری از بلوغ ادبی ترسیم می‌کند؛ از کودکِ خواننده تا نویسنده‌ای که می‌فهمد هر داستان بهایی دارد.

قهرمان‌ها و ضدقهرمان‌هایی که با کلمات به دنیا می‌آیند

گردانگشت از تأثیرگذارترین شخصیت‌های چهارگانه‌ی فونکه است؛ مردی میان دو جهان که هم از دنیای خود دل کنده و هم از جهان واقعی رانده شده است. او مانند سایه‌ای شاعرانه در سراسر مجموعه حضور دارد. در مقابل، کاپریکورن و ارفئوس نماینده‌های تاریکی‌اند؛ کسانی که می‌خواهند از قدرت کلمات برای سلطه بر دیگران استفاده کنند. فونکه در نبرد میان خیر و شر با طرح دوگانه‌ی خواندن برای لذت و خواندن برای قدرت، موضعی اخلاقی می‌گیرد و می‌گوید: کلمات زمانی نجات‌بخش‌اند که از عشق برخیزند، نه از حرص.

ساختار و سبک رمان سیاه‌قلب

زبان کورنلیا فونکه در رمان سیاه‌قلب شاعرانه و شوخ‌طبعانه است. او با تصویرسازی‌های ماهرانه و پر از جزئیات و لحن طناز و فلسفی روایتی منحصربه‌فرد از یک ماجراجویی در دنیای تخیل را ارائه می‌کند. برای همین خواندن این کتاب برای نوجوانان و بزرگسالان جذاب است و آن‌ها را درگیر قدرت کلمه می‌کند؛ زبانی که هم می‌تواند ویران‌گر باشد و هم نجات‌بخش. این نویسنده‌ی آلمانی در چهارگانه‌ی فونکه با تأکید بر نقش نویسنده، او را مسئول جهان‌هایی می‌داند که می‌سازد و نشان می‌دهد که تخیل نه فرار از جهان، بلکه راهی برای درک عمیق‌تر آن است.

چرا سیاه‌قلب هنوز محبوب است؟

تمرکز بر رابطه‌ی پدر و دختر یعنی رابطه‌ی مو و مگی در رمان سیاه‌قلب باعث شده که این داستان درونمایه‌ی عاطفی قوی و تأثیرگذاری داشته باشد. اعتماد و عشق بی‌قید‌وشرط خواسته‌هایی است که نوجوان در ارتباط با بزرگسالان نیاز دارد.

از طرف دیگر، کورنلیا فونکه با رمان سیاه‌قلب رؤیای کتاب‌خوان‌های جهان را واقعی می‌کند: این‌که شخصیت‌های محبوب از کتاب بیرون بیایند و کنار ما زندگی کنند.

چهارگانه‌ی فونکه که نشر افق با خرید حق انحصاری نشر (کپی‌رایت) و ترجمه‌ی کتایون سلطانی منتشر کرده، نه‌تنها از بهترین نمونه‌های ادبیات فانتزی آلمانی، بلکه ستایش‌نامه‌ای درباره‌ی تخیل، زبان و قدرت جاودانه‌ی خواندن است که داستان آن ماندگار خواهد شد.