کتاب خوبی چه رنگی است افق

کودکان مفاهیم نسبی مانند خوبی را چگونه درک می‌کنند؟

در ذهن آن‌ها خوبی چه معنایی دارد؟ خوبی چه شکلی یا چه رنگی است؟

مفاهیم نسبی تقریباً تا هفت‌سالگی معنا ندارند و ارزیابی کودکان مبتنی بر معیارهای بیرونی مانند گفته‌های والدین است. حتماً شنیده‌اید که می‌گویند «این کار خوبه چون مامان می‌گه» یا «این کار بده چون تنبیه می‌شم.»

کودکان از چه سنی و چگونه مفاهیم نسبی را درک می‌کنند؟

بعد از هفت‌سالگی، بچه‌ها کم‌کم متوجه می‌شوند که نیت پشت کارها مهم است. مثلاً می‌فهمند کسی ممکن است «اشتباه کرده باشد» نه اینکه ذاتاً بد باشد و مفاهیم نسبی‌تر می‌شوند.

برای اینکه کودک بتواند نسبیتِ خوبی را درک کند، به تجربه‌های واقعی، گفت‌وگو و داستان نیاز دارد. وقتی او می‌بیند که یک نفر در شرایط مشابه تصمیم متفاوتی می‌گیرد، مفهوم خوبی را در ذهن خود دوباره می‌سازد یا زمانی که از والدین و مربیان خود می‌پرسد «چرا فلان کار بده ولی فلان کار نه؟» والدین می‌توانند نسبی‌بودن را توضیح دهند.

کتاب‌های داستان نیز به‌خاطر اینکه امکان نگاه کردن از چند زاویه‌ی مختلف را به کودک می‌دهند، به درک مفهوم نسبیت کمک می‌کنند. مثلاً مامانِ دینا دایناسور فرزندش را به کوه آتشفشان سپرد، چون باید برای او غذا پیدا می‌کرد.

چرا درک نسبیتِ خوبی برای کودکان مهم است؟

درک نسبیتِ خوبی به کودک کمک می‌کند تا در موقعیت‌های مختلف با اطرافیان خود همدلی کند یا وقتی با مسئله‌ای روبه‌رو می‌شود، انعطاف ذهنی داشته باشد و بتواند تعارض را حل کند.

موقعیتی را تصور کنید که دو کودک باید یک شکلات را بین خود تقسیم کنند. یکی تکه‌ی بزرگتر را برمی‌دارد. درک مطلق باعث می‌شود که دیگری فکر کند: «او بد است، چون تکه‌ی بزرگتر را برداشت.» درحالی‌که درک نسبی می‌گوید: «شاید او واقعاً گرسنه‌تر بود یا از صبح چیزی نخورده بود.»

وقتی کودک یاد می‌گیرد شرایط دیگران را هم ببیند، همدلی اتفاق می‌افتد.

برای همین اگر کودکان خوب و بد را مطلق تلقی کنند، در برخورد با پیچیدگی‌های زندگی گیج و سردرگم می‌شوند.

گُربابی، زردافه و لوله‌ای: سفر به دنیای خیالی خوبی

خوبی چه رنگی است؟ اثر زهرا شاهی و یگانه یعقوب‌نژاد، از داستان‌های تصویری کتاب‌های فندق واحد کودک نشر افق، با توجه به نسبی بودن مفهوم خوبی در ذهن کودکان هفت تا ده ساله خلق شده است.

گُربابی (گربه‌ای که آبی‌رنگ است)، زردافه (زرافه‌ای که یک پای چوبی دارد) و لوله‌ای (که دستمال کاغذی است) شخصیت‌های محوری این کتاب‌اند که یک روز فرصت دارند در اطرافشان یک خوبی پیدا کنند. اما خوبی یعنی چه؟ یک کار خوب؟ یک چیز خوب؟ یک خوراکی خوب؟ یک خوب خالی؟ خوبی چه شکلی است؟

گُربابی، زردافه و لوله‌ای از دیدگاه خودشان از خوبی می‌گویند که شاید چیدن گیلاس برای دوست‌هایت باشد یا یک غول صورتی که بقیه با دیدنش لبخند می‌زنند. کودک با خواندن داستان خوبی چه رنگی است؟ متوجه می‌شود که دیدگاه‌های متفاوتی درباره‌ی مفهوم خوبی وجود دارد و درک می‌کند که خوبی تنها یک تعریف مطلق ندارد و معنای خوبی با توجه به شرایط زندگی و نگرش افراد می‌تواند متنوع باشد.

کلید گفت‌وگوی درست با کودکان چیست؟

کتاب خوبی چه رنگی است؟ نوشته‌ی زهرا شاهی با تصویرگری یگانه یعقوب‌نژاد، دنیایی خیالی و شخصیت‌هایی غیرمعمول دارد. وقتی کودکان این داستان تصویری را بخوانند نسبی بودن خوبی را فعالانه تجربه و درک می‌کنند. گُربابی، زردافه و لوله‌ای هر کدام از دیدگاه خود درباره‌ی خوبی می‌گویند و نشان می‌دهند که یک کار خوب یا یک رفتار درست می‌تواند برای هر کس معنای متفاوتی داشته باشد.

این داستان می‌تواند مانند کتاب‌های مجموعه‌ی فیلسوف کوچک یک ابزار مفید برای گفت‌وگو در کلاس درس باشد تا درک کودکان هفت تا ده ساله از جهان پیرامون عمیق‌تر شود یا به والدین ایده بدهد تا بتوانند با بچه‌ها درباره‌ی تجربه‌های روزمره‌شان صحبت کنند: «امروز خوبی دیدی؟» یا «چه رفتاری را دیدی که فکر کردی خوب است، اما معلمت نظر دیگری داشت؟» طرح پرسش‌های درست در کنار این تجربه‌ی داستانی به کودکان کمک می‌کند درک کنند که خوبی تنها یک تعریف مطلق ندارد و شرایط، احساسات و دیدگاه دیگران در تعیین معنا اهمیت دارد. در نتیجه، آن‌ها یاد می‌گیرند با دیگران همدلی کنند، انعطاف ذهنی داشته باشند و در مواجهه با پیچیدگی‌های زندگی تصمیم‌های عادلانه‌تری بگیرند.