کتاب مجموعه قصه‌های شاهنامه جلد 10 جمشید افق

آیا نوجوانان امروز می‌توانند با شاهنامه ارتباط برقرار کنند؟

بازآفرینی شاهنامه کار ساده‌ای نیست. نویسنده باید بتواند هم به داستان‌های فردوسی وفادار بماند و آن شکوه حماسی را منتقل کند، هم قصه‌ها را برای نوجوان امروز خواندنی و جذاب روایت کند و هم کتابی بنویسد که فقط خلاصه‌ی شاهنامه نباشد. برای همین است که مجموعه‌ی قصه‌های شاهنامه به‌روایت آتوسا صالحی یکی از متفاوت‌ترین بازنویسی‌های شاهنامه است.

اگر فقط یکی از کتاب‌های این مجموعه را بخوانید، متوجه می‌شوید که او شخصیت‌های شاهنامه را دوباره زنده کرده است. برای نمونه در جلد دهم از این مجموعه که نشر افق با عنوان جمشید منتشر کرده، قهرمان داستان فقط یک پادشاه افسانه‌ای نیست؛ نوجوانی است که می‌ترسد، تردید می‌کند، از پدرش یاد می‌گیرد و کم‌کم برای پذیرفتن مسئولیت آماده می‌شود. همین نگاه باعث می‌شود که نوجوانان راحت‌تر با او همذات‌پنداری کنند.

نگاهی نو به داستان‌های آشنای شاهنامه

مهم‌ترین تغییر در مجموعه‌ی قصه‌های شاهنامه به روایت آتوسا صالحی انتخاب زاویه‌ی دید است. او قصه‌هایش را از نگاه شخصیت‌هایی تعریف می‌کند که در شاهنامه فرصت کمتری داشتند تا از خودشان بگویند. برای نمونه، نویسنده در داستان رستم و سهراب بر نقش تهمینه تمرکز می‌کند یا داستان اسفندیار رویین‌تن را از نگاه پسرش روایت می‌کند. این تغییر زاویه‌ی دید باعث می‌شود که خواندن قصه‌های شاهنامه حتی برای بزرگسالان نیز تجربه‌ای نو و متفاوت باشد.

قهرمان‌هایی که شبیه آدم‌های واقعی‌اند

داستان جمشید در شاهنامه‌ی فردوسی از زاویه‌ی دانای کل روایت می‌شود و قصه‌ی آتوسا صالحی از نگاه اول‌شخص آغاز می‌شود: «هیاهویی می‌شنوم و شعله‌های آتش را دورتر می‌بینم. می‌دوم. سرمایی خشک و گزنده چون تیرهای تیز و برنده از روبه‌رو بر چهره‌ام می‌بارد. می‌ایستم. به دست‌هایم نگاه می‌کنم، خونی سرخ از ترک‌های انگشتانم بیرون می‌زند...»

آتوسا صالحی او را نه در قامت یک قهرمان اسطوره‌ای بلکه انسانی نشان می‌دهد که می‌توان او را درک کرد. یا تهمورث هم فقط یک پدر نیست. او فرمانروا، مربی، الگوی اخلاقی و نماد خرد است. درواقع، شخصیت‌ها فقط قهرمان یا ضدقهرمان نیستند. آن‌ها احساس دارند، اشتباه می‌کنند، تصمیم می‌گیرند و با پیامد انتخاب‌هایشان روبه‌رو ویژگی باعث می‌شود نوجوان داستان را فقط یک افسانه‌ی قدیمی نداند و بتواند آن را به زندگی خودش تعمیم بدهد.

شاهنامه‌ای که نوجوانان دوست دارند، بخوانند

زبان یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های قصه‌های شاهنامه است. نثر آتوسا صالحی شاعرانه است؛ نه کاملاً امروزی و نه تقلیدی از زبان فردوسی. او با انتخاب واژه‌های دقیق، جمله‌های روان، موسیقی درونی و تصویرسازی فراوان از پیچیدگی‌های غیرضروری پرهیز کرده است. برای همین خواندن داستان‌ها برای نوجوان دشوار نیست و او بدون آنکه درگیر واژه‌های سخت شود، فضای حماسی شاهنامه را درک می‌کند و می‌تواند رخدادهای مختلف داستان را در ذهن خود تصور کند. گفت‌وگوهای طبیعی و روایت پرکشش هم باعث می‌شود خواننده کتاب را با علاقه دنبال کند.

لحن نویسنده در داستان جمشید گاهی حماسی است و گاهی شاعرانه و پاره‌ای از اوقات ساده و صمیمی. این ترکیب یکی از دشوارترین دستاوردهای بازآفرینی و نشانه‌ای از شناخت آتوسا صالحی از ادبیات فارسی و ذوق او در سرودن شعر و توانمندی‌اش در نوشتن داستان است.

جمشید؛ داستان بزرگ شدن

جمشید فقط داستان یک پادشاه نیست؛ داستان بزرگ شدن است. نوجوانان هنگام خواندن این کتاب با مهم‌ترین مضمامین اسطوره‌ای شاهنامه مانند رابطه‌ی پدر و فرزند، انتقال تجربه، مسئولیت‌پذیری، شجاعت، غرور، آزمون، هویت، بلوغ، انتخاب و پذیرش پیامد تصمیم‌های خود روبه‌رو می‌شوند. والدین و معلمان هم می‌توانند از این داستان و دیگر کتاب‌های مجموعه‌ی قصه‌های شاهنامه به عنوان بستری برای گفت‌وگو درباره‌ی ارزش‌های انسانی و مهارت‌های زندگی استفاده کنند.

چرا قصه‌های شاهنامه را بخوانیم؟

مجموعه‌ی قصه‌های شاهنامه می‌تواند نقطه‌ی شروع مناسبی برای آشنایی با شاهکار ادبیات زبان فارسی باشد. آتوسا صالحی با حفظ شکوه و ارزش‌های شاهنامه تجربه‌ای تازه از خواندن شاهنامه را به نوجوانان هدیه می‌دهد. او با انسانی کردن شخصیت‌های اسطوره‌ای، تمرکز بر جهان درونی آن‌ها، بهره‌گیری از نثری شاعرانه و تصویرسازی‌های منحصربه‌فرد توانسته یکی از بازآفرینی‌های موفق معاصر شاهنامه برای نوجوانان را خلق کند و نشان داده که قهرمان‌های فردوسی هنوز هم می‌توانند درباره‌ی شجاعت، مسئولیت، خانواده، دوستی و انتخاب‌های درست با نوجوانان حرف بزنند.