کتاب مجموعه قصه‌های شاهنامه جلد 7 گرد آفرید افق

اگر سرنوشت یک سرزمین به تصمیم تو وابسته باشد، چه انتخابی می‌کنی؟

گردآفرید یکی از درخشان‌ترین قصه‌های شاهنامه‌ی فردوسی است؛ ماجرایی کوتاه اما فراموش‌نشدنی درباره‌ی جسارت و شجاعت دختری که به روایت آتوسا صالحی «نه از کوه بیمی به دل راه می‌دهد و نه از زوزه‌ی گرگ‌ها می‌هراسد» و انسان‌های گرگ‌خو را «چه در جامه‌ی روباه و چه میش، چه بلبل خوش‌آواز و چه طاووس هزاررنگ نیک می‌شناسد.»

روایت شاعرانه‌‌ای که درباره‌ی این زنِ قهرمان در جلد هفتم از مجموعه‌ی قصه‌های شاهنامه منتشر شده، در نکوهش «جنگ و آتش و خون» است؛ بازتابی از خرد و شجاعت گردآفرید. زنی که با سری نترس و دلی دلیر برای دفاع از سرزمینش به میدان نبرد می‌رود. شخصیتی که به تعبیر نویسنده «دختر کوه» و «خواهر جنگل» است و با «دلی پر از امید ولی خسته از آرزوهای دور و دراز» به‌گونه‌ای نقش‌آفرینی می‌کند که برای نوجوانان امروز الهام‌بخش است.

بانویی از دژ سپید

ابوالقاسم فردوسی وقتی از گردآفرید حرف می‌زند، او را دختری زیبا و انسانی خردمند، شجاع و میهن‌دوست معرفی می‌کند. زنی جنگاور که برنامه‌ریز و تصمیم‌گیر است و در میانه‌ی داستان رستم و سهراب برای مبارزه برمی‌خیزد و به خودش می‌گوید: «تو می‌توانی.» چرا که او همان دلاوری است که وقتی می‌تازد دشت از سم اسبش به ستوه می‌آید و هیچ سواری به گردش نمی‌رسد.

قصه چه بود؟ سهراب، پهلوان جوان توران، به فرمان افراسیاب راهی ایران شد. او در مسیر خود دژهای بسیاری را فتح کرد تا سرانجام به دژ سپید رسید؛ جایی که گردآفرید و پدرش، گژدهم، در آن زندگی می‌کردند. نگهبان دژ، هجیر، در نبرد با سهراب شکست خورد و اسیر شد. ترس و اندوه در میان مردم دژ افتاد و درست در لحظه‌ای که همه احساس می‌کردند دیگر امیدی باقی نمانده است، گردآفرید تصمیم می‌گیرد که...

دختری که از هیچ‌کس نترسید

فردوسی درباره‌ی گردآفرید می‌گوید: «کجا نام او بود گردآفرید / که چون او نیامد ز مادر پدید»

آتوسا صالحی نیز در کتاب گردآفرید از مجموعه‌ی قصه‌های شاهنامه تلاش کرده تا گردآفرید را آنچنان که باید معرفی کند؛ زنی با عزت‌نفس که به خودش افتخار می‌کند و هویت ایرانی‌اش را با هیچ‌ چیز عوض نمی‌کند. او نه به زیبایی خود می‌نازد و نه از توانایی‌هایش مغرور می‌شود؛ آنچه برای گردآفرید اهمیت دارد، آزادی، شرافت و عشق به میهن است.

نبردی که همه را شگفت‌زده کرد

وقتی گردآفرید و سهراب در حال مبارزه‌اند، ناگهان کلاه‌خود از سر گردآفرید می‌افتد و سهراب متوجه می‌شود که زنی او را به زانو درآورده و از کرده‌اش پشیمان می‌شود. گردآفرید هم تصمیم می‌گیرد با جادوی واژه‌ها هوش از سر پسر رستم برُباید. او می‌داند مرگ سهراب چاره‌ی رهایی از آشوب نیست و مقدمه‌ای است که باعث می‌شود بسیاری از کودکان و زنان بی‌گناه جان خود را از دست بدهند. سهراب که از زیبایی و هوش گردآفرید شگفت‌زده شده بود، از ادامه‌ی جنگ منصرف می‌شود و از دختر می‌خواهد که همراهش شود.

پیروزی با نیروی خرد

بسیاری از قهرمانان شاهنامه با قدرت بازو پیروز می‌شوند، اما گردآفرید راه دیگری را انتخاب می‌کند. او می‌داند که در نبرد تن‌به‌تن نمی‌تواند بر سهراب غلبه کند و از بزرگ‌ترین سلاح خود استفاده می‌کند: خرد.

گردآفرید پیش از آنکه جنگجو باشد، اندیشمند است؛ پیش از آنکه شمشیر بکشد، می‌اندیشد؛ و پیش از آنکه از خود دفاع کند، به سرنوشت سرزمینش فکر می‌کند. او با یک تصمیم درست از جنگ و ویرانی جلوگیری می‌کند.

فردوسی با خلق شخصیت گردآفرید یادآوری می‌کند که عشق به میهن، زن و مرد نمی‌شناسد. او مرزهای سنتی نقش زنان را در هم می‌شکند و فرصتی می‌دهد تا آن‌ها در کنار پهلوانان بزرگ شاهنامه بایستند. آتوسا صالحی نیز در معرفی گردآفرید از او چهره‌ای دوست‌داشتی و قوی می‌سازد که هم مهربان است و هم نیرومند؛ هم احساس دارد و هم خرد.

 چرا نوجوانان امروز به گردآفرید نیاز دارند؟

روایت آتوسا صالحی از گردآفرید فقط بازگویی یک افسانه‌‌ی قدیمی نیست. این داستان از شاهنامه به نوجوانان نشان می‌دهد که دفاع از ارزش‌ها، مسئولیت‌پذیری و شجاعت به جنسیت وابسته نیست. گردآفرید در دشوارترین شرایط، ابتکار عمل را به دست می‌گیرد و با تکیه بر خرد و اعتمادبه‌نفس، راهی برای رویارویی با بحران پیدا می‌کند. او یادآوری می‌کند که زنان می‌توانند در خرد، شجاعت و مسئولیت‌پذیری هم‌پای مردان باشند و فرصتی فراهم می‌کند تا نوجوانان تصویر کامل‌تر و انسانی‌تری از زنان در ادبیات کلاسیک ایران داشته باشند و دریابند وقتی خرد و شجاعت در کنار هم قرار بگیرند، حتی در تاریک‌ترین لحظه‌های زندگی می‌توان نوری پیدا کرد.

میراثی که باید زنده بماند

نشر افق داستان گردآفرید از مجموعه‌ی قصه‌های شاهنامه به روایت آتوسا صالحی با تصویرگری نیلوفر میرمحمدی برای نوجوانان و بزرگسالان علاقه‌مند به ادبیات ایران منتشر کرده است. این بازنویسی شاعرانه، یکی از ماندگارترین شخصیت‌های زن شاهنامه را به نسل امروز معرفی می‌کند و نشان می‌دهد که شجاعت و مسئولیت‌پذیری، بیش از آنکه در نیروی بازو باشد، در خرد، انتخاب و ایستادگی ریشه دارد. گردآفرید پلی میان جهان حماسی فردوسی و دغدغه‌های نوجوانان امروز می‌سازد؛ روایتی از دختری که در لحظه‌ای سرنوشت‌ساز، تصمیم می‌گیرد برای آنچه دوست دارد بجنگد.