کتاب لالایی برای دختر مرده افق

رمان لالایی برای دختر مرده نوشته‌ی حمیدرضا شاه‌آبادی که نشر افق منتشر کرده، اثری برجسته در ادبیات نوجوان ایران است؛ روایتی داستانی سرشار از نمادها و نشانه‌ها درباره‌ی جامعه‌ی سنتی ایران در دوره‌ی قاجار که نویسنده با هوشمندی و ظرافت در لایه‌های پنهان داستان به نقد تبعیض‌های جنسیتی، فقر، خفقان اجتماعی و بی‌عدالتی می‌پردازد.

کتاب لالایی برای دختر مرده تاکنون برنده‌ی جوایز بسیاری مانند جایزه‌ی شورای کتاب کودک، جایزه‌ی حبیب غنی‌پور، جایزه‌ی جشنواره‌ی کتاب کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، فهرست کلاغ سفید (کتاب‌های خواندنی کتابخانه‌ی بین‌المللی مونیخ در آلمان) و جشنواره‌ی ملی ادبیات کودک و نوجوان شیراز شده است، این رمان ساختار خطی و ساده ندارد. حمیدرضا شاه‌آبادی با تکنیک‌های پیچیده در روایت توانسته است فضایی منحصربه‌فرد را در این داستان خلق کند تا صدای هر کدام از شخصیت‌ها مستقل شنیده شود. این تنوع در روایت کمک کرده است تا هر شخصیت بتواند از یک نگاه متفاوت ماجرا را تعریف کند و لایه‌های پنهان مسئله واکاوی شود.

بازتاب بی‌عدالتی و تبعیض

 رمان لالایی برای دختر مرده با قصه‌‌ی زهره آغاز می‌شود؛ دختری دبیرستانی که با خانواده‌اش در شهرک ارغوان زندگی می‌کند و یک روز با حکیمه روبه‌رو می‌شود؛ دختری با موهای خاکستری و دست‌های سوخته که اهل قوچان است و صدسال قبل مُرده، ولی همچنان به دنبال خانواده‌اش می‌گردد. پدر حکیمه، از سر فقر و نداری، او را به ترکمن‌ها فروخته است و...

رمان لالایی برای دختر مرده در فصل‌های مختلف از زبان چند شخصیت‌ روایت می‌شود؛ من، مینا، زهره و میرزا جعفرخان منشی‌باشی که حکایت حکیمه را تعریف می‌کنند؛ دختری نوجوان که می‌توان او را شخصیت اصلی رمان لالایی برای دختر مرده دانست. حکیمه نماد و نشانه‌ای از بی‌عدالتی حاکم در جامعه است که در کودکی از حقوق اولیه‌اش محروم مانده و فروخته شده تا کار کند؛ نمادی از معصومیت که قربانی می‌شود.

حمیدرضا شاه‌آبادی به صداهای مختلف فرصت می‌دهد تا در بستر داستان لالایی برای دختر مرده از پدرسالاری و مردسالاری در فرهنگ ایرانی بگویند تا واقعیتِ زندگی زنان در دوره‌های مختلف تاریخی بهتر دیده شود؛ اینکه از گذشته تا امروز، زنان نسبت به مردان کمتر حق انتخاب و تغییر در سرنوشت‌شان را داشته‌اند.

نمادی از جامعه‌ی ایران

حوادث داستان لالایی برای دختر مرده در مجتمع مسکونی ارغوان می‌گذرد. جایی که ساکنانش به آن شهرک ارغوان هم می‌گویند و پیدا کردن آن روی نقشه میان آن‌همه شهرک و مجتمع در غرب تهران چندان راحت نیست. با اینکه ماجرا در این شهرک اتفاق می‌افتد، ولی ریشه‌های آن به فاجعه‌ای در گذشته می‌رسد. حمیدرضا شاه‌آبادی در این کتاب به‌خوبی از مکان‌ها و فضاها استفاده کرده است. مجتمع ارغوان نمادی از جامعه‌ی ناهمگون و بستری برای وقوع مسائل اجتماعی است که نابرابری‌های روزمره‌‌ای را نشان می‌دهد که بر زندگی افراد جامعه تأثیر می‌گذارد و آن‌ها را در معرض آسیب قرار می‌دهد.

کتابی که همه‌چیز را تغییر می‌دهد

 قدرت، هویت و جنسیت سه درون‌مایه‌ی اصلی رمان لالایی برای دختر مرده است. حمیدرضا شاه‌آبادی با شخصیت‌پردازی عمیق و توصیف‌های دقیق تلاش کرده است با نگاهی به وضعیت تاریخی و اجتماعی ایران به مخاطب کمک کند اثر پدرسالاری و تبعیض جنسیتی را در زندگی فردی و اجتماعی درک کند.

رمان لالایی برای دختر مرده با دو روایت موازی که یکی در زمان معاصر و دیگری در دوره‌ی قاجار رخ می‌دهد، بین واقعیت و خیال در نوسان است. این دوگانگی زمانی به مخاطب کمک می‌کند بین حال و گذشته مقایسه کند و اثر ماندگار باورهای سنتی را در دوره‌های مختلف ببیند؛ اینکه تبعیض‌های جنسیتی چگونه زندگی زنان در ایران را تحت‌تأثیر قرار داده است. همچنین، این رویکرد حمیدرضا شاه‌آبادی به مخاطب نشان می‌دهد که تاریخ چگونه می‌تواند در شناخت ما از خودمان و دیگران تأثیرگذار باشد.

نوجوانان و بزرگسالان بعد از خواندن کتاب لالایی برای دختر مرده که روایتی تلخ و تکان‌دهنده دارد، درکی عمیق‌تر نسبت به شرایط زندگی دختران در ایران خواهند داشت و مسئولیت خودشان در برابر دیگران را جدی‌تر خواهند گرفت.