سرهنگ نمی خوابد

کتاب «سرهنگ نمی‌خوابد»، نوشتۀ «امیلی‌یِن مَلفَتو»، با ترجمۀ «ابوالفضل الله دادی»، است. آثار او دربارۀ آدم‌هایی است که در جنگ‌های بی‌پایان گرفتارند. آن‌ها توان پیروزی نه بر خود و نه بر اجتماعشان را دارند. گاهی یک پیروزی برایشان آغاز جنگی تازه است. او در شب افتتاحیۀ جشنوارۀ نویسندگان بی‌مرز در سال 2024 از کسانی بود که در گفت‌و‌گوها شرکت کرد و دربارۀ اینکه نگاه انسانی چه معنایی دارد صحبت کرد. از کتاب‌های محبوب او عنصر نامطلوب اثر رژیس دبره است که از مستندات درگیری‌های آمریکای لاتین روایتی درهم‌تنیده دارد و دور از تجربیات خود ملفتو نیست.

داستان دربارۀ سرهنگی است که در یک ناکجا آباد و در بی‌زمانی زندگی می‌کند. بعد از جنگی که نمی‌دانیم چه بوده و حکومتی که فروریخته، او به زندگی و مکان جدید آمده و کسی که در حکومت پیشین مسئول شکنجۀ آدم‌ها بوده، حالا مسئول شکنجۀ خودش است و در یک بی‌خوابی بی‌پایان اسیر است. درست است که این کتاب تصویری تازه از پایان جنگ و حرکت تدریجی سرهنگی به‌سمت زوال است اما نویسنده معتقد است کسی که نمی‌خوابد هنوز امیدوار است.

از فضاسازی این رمان

از همان پاراگراف ابتدایی داستان متوجه می‌شویم که با اثری شاعرانه روبه‌روییم که بازی‌های زبانی و فضاسازی بسیاری دارد: تصویری از ناکجاآباد بی‌زمان، خاکستری و همیشه بارانی، و سرهنگی که قهرمانی است سرگردان، در بی‌خوابی‌های بلند و طولانی، بی‌اینکه لحظه‌ای بتواند مغزش را از آنچه گذرانده خالی کند و این‌بار درحال شکنجۀ خود. رمان پر از خط‌های کج‌و‌معوج، فضای خواب و غوطه‌وری و رنگ‌های خاکستری است. باران بی‌پایانی که دائماً در حال باریدن است، فروریختن مرز بیداری و خواب و به‌هم‌ریختگی خاطرات فضایی عجیب و آشفته‌ای می‌سازد. در جای‌جای این اثر، حضور شعر و ردپای آن پرکارکرد است و کتاب را به چیزی ورای فقط گزارشی یا اندوهی دربارۀ جنگ بودن تبدیل می‌کند. دیدن واقعیت عریان جنگ که در نوشتۀ خبرنگاران وجود دارد در آثار ملفتو با بافتی شاعرانه‌ ترکیب شده. می‌توان این کتاب را تأملی دربارۀ انسان دانست و باران بی‌وقفه نشانی از شستن جهان روبه‌ویرانی است.

این رمان نمونه‌ای درخشان از شاعرانگی است و گاهی شبیه یک فیلم در برابر چشم قرار می‌گیرد. امیلی ین مَلفَتو به‌خاطر آثارش، که شبیه به غم‌نامه‌ای پرجزئیات و دقیق دربارۀ زندگی انسانِ همیشه‌دررنج‌اند، برندۀ جایزۀ کنگور سال 2021 شد.