کتاب دود افق

رمان دود، نوشتۀ خوسه اوبخرو از همان صفحۀ اول با یک سؤال و با یک ضربۀ سهمگین آغاز می‌شود. جدای از برداشت ما از جهانِ پیرامونمان، ارتباط‌مان با دیگر انسان‌ها و واکنش‌هامان در کشاکش یک بحران تمام‌عیار، دود ما را با بزرگ‌ترین ترسمان و ناشناخته‌ترین دشمنمان آشنا می‌کند: ترس از آخرالزمان و دشمنی به نام طبیعت.

خوسه اوبخرو در این رمان کوتاه، که در سال 2021 منتشر شده، پس از تجربۀ انسان با پدیدۀ پندمیک کووید 19، فضایی آخرالزمانی خلق کرده که ما، در مقام خواننده، چاره‌ای نداریم جز اینکه خودمان را به جای شخصیت‌های کتاب بگذاریم و یک سؤال مهم بپرسیم: اگر ما بودیم، چه می‌کردیم؟

زنی و کودکی و گربه‌ای در جنگل در کلبه‌ای زهواردررفته زندگی می‌کنند. زنْ مادرِ کودک نیست، اساساً ارتباطی میان آن‌ها نیست. جهان نابود شده و همه‌چیز شدیداً خشن و بی‌رحم و غریب است. کسی به دیگری رحم نمی‌کند و زنده ماندن به آزمونی روزمره تبدیل شده است. زن و کودک باید در برابر عوامل بیرونی، طبیعتِ خشن یا انسان‌های سودجو و هراسان، طاقت بیاورند، هر چه که باشد. تصاویرِ طرح‌شده در رمان مطلقاً شباهتی با جهانِ امروز ما ندارد. خشونت، برهنه و وقیح، چشم در چشم حیات دوخته.

مردی به این خانوادۀ بی‌نسب سرمی‌زند و گاهی برایشان آذوقه می‌آورد. یک بار مادری وحشی و ترسان از مرگِ نوزادش به آن حمله می‌آورد در آرزوی غذا. یک بار مردی متجاوز و دیوصفت سراغشان می‌آید. آنچه همیشه زنده است و روشن، غریزۀ بقاست؛ زنده ماندن و طاقت آوردن و روز دیگری را به چشم دیدن.

در دوردست‌ها، در شهرها، به نظر می‌رسد که تلاطم‌های عجیبی در جریان است و همین، تهدیدی به‌مراتب بزرگ‌تر برای ساکنان کلبۀ جنگلی است. خوزه اوجرو ما را با این شخصیت‌های تنها و بدونِ روح و بدونِ نام آشنا می‌کند و ما را وامی‌دارد در مورد معنای زندگی فکر کنیم، پیوندهایی که ما را با اطرافیانمان متحد می‌سازند، و آنچه توانایی انسان است برای زنده ماندن در موقعیت‌های نامطلوب.

نثر موجز، کوبنده، مستقیم و صادقانۀ نویسنده در کتاب دود داستانی خارق‌العاده خلق می‌کند. خوسه اوبخِرو نمی‌خواهد درس بدهد، پندواندرزی ندارد، قصه‌گوست. از زمانه‌ای می‌گوید که انسان دوباره برای بقا به دامان طبیعت بازگشته و همه به فکر خویشتنِ خویش‌اند. اما هر چه نباشد، انسان تا همیشه از تنهایی گریزان است، اما راه فراری از آن ندارد.

خوسه اوبخِرو در سال 1958 در مادرید به دنیا آمد. او در اسپانیا تاریخ و جغرافیا خواند و سپس به دانشگاه مصرشناسی بن رفت. در سال1988 به بروکسل نقل مکان کرد و تا سال2001 به عنوان مترجم برای اتحادیه اروپا کار کرد. او اکنون عمدتا در مادرید زندگی می‌کند. او شاعر است و تا کنون از او ده رمان، داستان کوتاه، مقاله و نمایشنامه نیز منتشر شده است. دود در سال 2021 منتشر شد.